İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında Litvanya’dan gelen Klaipėda Drama Tiyatrosu, Rus yönetmen Dmitry Krymov’un yazıp yönettiği “Requiem” adlı yapımla Muhsin Ertuğrul Sahnesi’nde seyirci karşısına çıktı. Gösterimin ardından izleyicilerle buluşan Krymov, savaşın gölgesinde sanat üretmeyi, tiyatronun toplumsal etkisini ve umutsuzlukla kurduğu ilişkiyi anlattı.

Hilal Solmaz 

Çağdaş tiyatronun önemli isimlerinden Dmitry Krymov, İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında Muhsin Ertuğrul Sahnesinde sahnelenen “Requiem” adlı yapımının ardından izleyicilerin sorularını yanıtladı. Haruki Murakami'nin edebiyatından Shakespeare'in Hamlet oyunundaki Ophelia karakterine, çocukluk anılarından Rusya'nın Ukrayna'ya karşı başlattığı savaşa uzanan anlatısıyla dikkat çeken yapım, savaşın ve kayıpların insan yaşamında bıraktığı izleri sahneye taşıdı.

Klaipėda Drama Tiyatrosu tarafından sahnelenen “Requiem”in ardından düzenlenen söyleşiyi İstanbul Tiyatro Festivali yöneticisi Handan Uzal Dündar yönetti. Krymov, tiyatronun savaşlar ve toplumsal yıkımlar karşısındaki gücüne ilişkin sorulara verdiği yanıtlarla sanatın sınırlarını ve insan yaşamındaki yerini tartışmaya açtı.

“TIYATRO SAVAŞLARI VE ACILARI DURDURAMIYOR”

Söyleşide Handan Uzal Dündar'ın, savaşların ve soykırımların sürdüğü bir dünyada tiyatronun ne söyleyebileceğine ilişkin sorusu, gecenin en dikkat çekici başlıklarından biri oldu.

Bu soruyu her gün düşündüğünü belirten Krymov, tiyatronun dünyayı değiştirme gücüne ilişkin karamsar bir yaklaşım ortaya koydu. Dünyanın pek çok ülkesinde iyi tiyatrolar bulunduğunu ancak bunun savaşları ve insanların yaşadığı acıları engellemeye yetmediğini söyledi.

Krymov, bütün bu karamsarlığına rağmen tiyatro yapmayı sürdürmesinin nedenini, seyircilerin sahnede gördükleri karşısında bir şeyler hissetmesinde bulduğunu anlattı. Sanatın büyük felaketleri durduramasa da insanlarla duygusal bir bağ kurabildiğini vurguladı.

“MEZARLIĞA ÇIÇEK DIKEN INSANLA KENDIMI YAKIN HISSEDIYORUM”

Krymov, tiyatronun işlevini anlatırken mezarlığa çiçek diken bir insanın davranışından yola çıktı. Ölümü ortadan kaldırmanın mümkün olmadığını ancak kaybedilenlerin anısını yaşatmanın, bütün karamsarlığın içinde küçük de olsa bir umut taşıdığını dile getirdi.

Mezarlığa çiçek diken insanla kendisini yakın hissettiğini söyleyen yönetmen, sanat üretimini de bu davranışla ilişkilendirdi. Ona göre tiyatro, dünyanın bütün kötülüklerini ortadan kaldırabilecek bir güç değil. Ancak insanın güzelliği koruma, hatırlama ve gelecek kuşaklara aktarma çabasının bir parçası.

Krymov'un bu yaklaşımı, söyleşinin ilerleyen bölümünde genç bir tiyatrocunun sorusuyla yeniden gündeme geldi. Genç sanatçı, savaşların sürdüğü bir dünyada gelecek kuşakların mezarlıklara mı, yoksa yıkılan binaların yerine mi çiçek dikmesi gerektiğini sordu.

“ÖZGÜRLÜĞÜN HEP SÜRECEĞINI DÜŞÜNDÜK”

Rusya'nın yakın tarihine de değinen Krymov, eşiyle birlikte yaklaşık otuz yıl boyunca görece özgür bir ortamda yaşadıklarını, ancak bu dönemin sona erdiğine tanıklık ettiklerini anlattı.

Özgürlüklerin kalıcı olacağına inandıklarını belirten yönetmen, geçmişe dönüp baktığında bu düşüncelerinin ne kadar iyimser olduğunu gördüğünü söyledi. Rusya tarihinde otuz yıllık bir özgürlük döneminin önemine dikkat çeken Krymov, bu yılların sona ermesinden duyduğu üzüntüyü paylaştı.

Yönetmenin sözleri, oyunun ortaya çıktığı siyasal atmosferle de örtüşüyordu. Krymov, “Requiem”in şekillenmesinde Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırısının ve savaşın özellikle çocuklar üzerinde yarattığı yıkımın etkili olduğunu anlattı.

Oyunu çalışırken anlatının doğmamış ya da yaşamını kaybetmiş çocuklar için bir ağıt niteliği kazandığını fark ettiğini belirten Krymov, başlangıçta birbirinden bağımsız görünen sahnelerin zamanla ortak bir anlam etrafında birleştiğini ifade etti.

“KARAMSARLIĞIN YÜKÜNÜ SEYIRCIYLE PAYLAŞIYORUM”

Yönetmen, yapımlarında karamsarlığın belirgin bir yer tuttuğunu kabul ederken bu duygunun seyirciyle paylaşılmasının da bir karşılığı olduğunu söyledi.

Krymov'a göre seyirci, sahnede kendi korkularına, kaygılarına ve umutsuzluğuna benzer duygularla karşılaştığında yalnız olmadığını hissedebiliyor. Kendisini karamsar olarak tanımlayan yönetmen, aynı duyguları taşıyan insanların bir araya gelmesinin bu yükü hafifletebileceğini dile getirdi.

“Requiem”in İstanbul gösterimine özel bir ayrıntı da söyleşide gündeme geldi. Oyunun karamsar atmosferini yumuşatan ve İstanbul'a gönderilen bir mektubun yer aldığı bölümün turnelerde değişip değişmediğini soruldu. Krymov, söz konusu bölümün anlatıdaki sertliği hafiflettiğini belirterek İstanbul'un adını anmadan geçemeyeceğini söyledi.

GENÇ TIYATROCULARA: “KENDINIZI ANALIZ ETMEYI BIRAKMAYIN”

Söyleşinin önemli bölümlerinden biri de genç tiyatrocuların sorularına ayrıldı. Uzun yıllar tiyatro ve sanat eğitimi verdiğini anlatan Krymov, genç oyuncu ve yönetmenlere mesleki kararlarını verirken yalnızca önlerine çıkan fırsatlara odaklanmamalarını önerdi.

Bir oyuncunun rolü kabul etmeden önce neden o karakteri canlandırmak istediğini, bir yönetmenin ise projeye başlamadan önce ne anlatmayı amaçladığını sorgulaması gerektiğini belirtti.

Sanatsal kararların zamanlama, koşullar, oyuncular ve yaratıcı potansiyel gibi pek çok unsurun değerlendirilmesiyle verilmesi gerektiğini anlatan Krymov, gençlere kendilerini tanımaya devam etmeleri çağrısında bulundu.

Yönetmen, oyunculuğun yalnızca bir karakteri canlandırmaktan ibaret olmadığını; insanın kendi duygu dünyasını anlaması ve başkalarının duygularına ulaşabilmesiyle de ilişkili olduğunu vurguladı.

“KARAMSARLIKTAN UMUDA GIDEN YOLU SEYIRCI BULUYOR”

Söyleşinin son bölümünde Krymov, tiyatronun insan yaşamındaki yerini yeniden değerlendirdi. Sahne sanatlarının insanları gündelik hayatın sıkıntılarından kısa bir süreliğine uzaklaştırabildiğini, farklı duygularla karşılaştırabildiğini ve onlara destek olabildiğini söyledi.

Kendi tiyatrosunun karamsar bir dünyayı anlattığını kabul eden yönetmen, buna rağmen sahnede gösterilen karanlığın seyircide mutlaka umutsuzluk yaratmak zorunda olmadığını belirtti. Krymov'a göre karamsarlıktan umuda uzanan yolu bulmak, kimi zaman doğrudan seyircinin kendisine kalıyor.

Klaipėda Drama Tiyatrosu oyuncularına ve İstanbul seyircisine teşekkür eden Krymov, gösterim boyunca seyircilerden aldıkları enerjinin kendileri için önemli olduğunu da dile getirdi.

“Requiem”in oyuncu kadrosunda Darius Meškauskas, Samanta Pinaitytė, Jonas Baranauskas, Digna Kulionytė, Sigutė Gaudušytė, Toma Gailiutė, Karolis Maiskis ve Artūras Lepiochinas yer alıyor. Oyunda ayrıca Vaidas Jočys ile Edvardas Brazys ve Elzė Jankūnaitė ile Barbora Jokubauskaitė dönüşümlü olarak sahneye çıkıyor. 

Işık tasarımını Eugenijus Sabaliauskas'ın, sahne ve kostüm tasarımını Renata Valčik'in, koreografisini Anna Abalikhina'nın, ses ve müzik tasarımını Edvinas Vasiljevas'ın üstlendiği yapımın dramaturji asistanlığını Virginija Rimkaitė, yapımcılığını ise Inna Krymova üstleniyor.